Emrihan Aydin
Devlet yönetimi, gelenekler, kültür, yöntemler, alışkanlıklar ve köklü ilkeler çerçevesinde şekillenir ve yürütülür. Özellikle siyaset ve bürokrasi kurumları, bu alandaki devlet geleneklerini yaşatarak bu birikime saygı göstermekle yükümlüdür.
Devlet gelenekleri, yüzyıllar boyunca şekillenmiş, pratikte test edilmiş ve başarısını kanıtlamış bir sistemdir. Bu nedenle herhangi bir hükümetin sadece kendi politik ajandasına hizmet etme amacıyla bu alanda keyfi müdahaleler yapması doğru değildir. Devletin asli kadroları bu geleneklerin koruyucusu rolünü üstlenir. Devlet gelenekleri, uzun dönemli tecrübelerin bir sonucu olarak ortaya çıkmış ve başarısını zaman içinde sağlamlaştırmıştır. Bu gelenekler köklü bir başarı temelinde geliştiğinden dolayı onların değerini ve işlevselliğini inkâr etmek yanlış olur.
Ancak devlet geleneklerinin değişmez olduğu düşünülmemelidir; zamanla bu geleneklerde değişiklikler yaşanabilir. Fakat bu tür değişimlerin, sistemin dengesini bozmamak adına yavaş ve ölçülü bir şekilde gerçekleştirilmesi gerekir. Ani reformlar ya da köklü müdahaleler, devlet yönetim sisteminin işleyişine ciddi zarar verebilir.
Devletin işleyişi bir nevi canlı bir organizma gibidir; doğar, gelişir, yaşlanır ve sonunda ölüm noktasına ulaşır. Gelenekler, işlevini yitirip geçerliliğini kaybettiğinde rasyonel bir bakış açısıyla değişime gitmek yerinde bir yaklaşım olur. Ancak hâlâ etkin ve gereklilik arz eden geleneklere keyfi müdahaleler yapılmamalıdır. Yönetim sistemindeki her unsur; gelenekler, kültür, yöntemler ve alışkanlıklar birbirine bağlıdır. Bu unsurlar üzerinde yapılan rastgele değişiklikler yönetim sisteminde beklenmedik problemlere yol açabilir. Bu nedenle değişimlere ihtiyaç varsa bile bu süreç dikkatle ele alınmalı, uzman görüşlerine başvurulmalıdır.
Devlet yönetim sistemi ancak belirli şartlar oluştuğunda, örneğin mevcut sistemin işlevselliğini tamamen yitirdiği durumlarda bir yenilemeye ihtiyaç duyar. Bu tür değişimler yalnızca belirli kişi veya grupların inisiyatifiyle değil, geniş bir kitlenin katılımıyla gerçekleştirilmelidir. Değişim süresince geçmiş yönetim deneyimleri ve tarihsel birikim kritik bir rehber olarak kullanılmalıdır. Yönetim tarihi, başarılı bir devlet yönetiminin temel yapı taşlarından biridir.
Devlet geleneğinin korunması açısından siyasi partiler bu alandan uzak durmalıdır. Gelenekler alanı, devletin temel yönetim felsefesini barındırdığından siyasi aktörlerin müdahalesine açık olmamalıdır. Bürokrasi ve siyasetin tek başına devlet yönetim yapısı içinde yer alması gelenekler açısından risk oluşturabilir; çünkü siyasi erk bu alanı manipüle edip zedeleyebilir. Bu noktada “devlet aklı” olarak ifade edilen üçüncü bir yapı devreye girmelidir. Devlet aklı, siyasetin ve bürokrasinin sınırlarını belirleyerek gelenekler alanını koruma altına alır.
Dolayısıyla modern devlet yönetiminde “devlet aklı”nın görünür hale getirilmesi önemlidir. Bu perspektifle hareket etmek, yeni çağın devlet yönetimi anlayışının gerekliliklerindendir. Hükümetler doğal olarak seçmenlerine verdiği sözleri yerine getirmek amacıyla çeşitli değişimler yapacaktır; bu siyasi bir sorumluluktur. Fakat devlet gelenekleri gibi hassas alanlara dokunmadan, bu alanın korunmasını sağlayacak mekanizmalar oluşturulmalıdır. Devlet aklı, sistem içerisinde bu koruma görevini üstlenen kilit role sahip olmalıdır.